ياسنت لويى رابينو ( مترجم : غلامعلى وحيد مازندرانى )

93

مازندران و استرآباد ( فارسى )

قتل عام اهالى فرمان داد و شهر در دوره حاكم جديد كه جمشيد بن قارن غورى نام داشت به زودى از اين لطمه سخت بهبود يافت و پايتخت مازندران باقى ماند تا وقتى كه زنديه آن ايالت را فتح و پايتخت را به بارفروش منتقل كردند . همين كه آغا محمد خان قاجار اساس حكومتش را در مازندران استحكام بخشيد باز مركز را بسارى انتقال داد . سارى از هرج‌ومرجى كه بعد از قتل نادر شاه در ايران پيدا شده بود لطمهء بسيار ديد . هنگامى كه محمد حسن خان قاجار ناچار شد از شيراز بواسطهء تعقيب لشكر شيخ على خان زند به هزار جريب فرار كند ، سارى باز در آن گيرودار بدست تركمنها غارت گرديد و بعد هم از طرف محمد خان سواد كوهى كه پس از عزيمت نظر خان زند بحكومت مازندران منصوب شده بود صدمه ديد . موقعى كه در سال 1771 مسيحى سياح معروف گملن از اين حدود مازندران عبور ميكرد ، شهر سارى كه به تودهء سنگ و آجر تبديل شده بود تازه در شرف تعمير بود و پايتخت چنان‌كه گفته شده به بارفروش انتقال يافت . فورستر « 1 » در ژانويه 1784 ميلادى در سارى بود و شهر در همان زمان از حريق بزرگى لطمه ديده بود . او شرح ميدهد كه آنجا شهرى مستحكم و اقامتگاه آغا محمد خان بود . سارى از آنوقت تاكنون حاكم‌نشين مازندران باقى مانده است . زلزلهء سال 1225 هجرى ( 1810 مسيحى ) باعث خرابى شهر شد و در سال 1830 مسيحى طاعون قسمت زيادى از سكنهء آن را تلف كرد . آثار ديوارهاى قديمى شهر هنوز باقى است . اين شهر چهار دروازه دارد بشرح ذيل دروازهء بارفروش ، دروازهء چهل در ( چهل دختران ) دروازهء فرح آباد يا ملا مجد الدين و دروازهء استراباد . محله‌هاى عمدهء شهر از قرار ذيل است : مير مشهد ، چهار تكيه ، شكر آباد ، نعلبندان ، بيرامتر ، شپش‌كشان ، شاه غازى بن ، باغشاه كهنه ، اصفهانى محله ،

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به ( گزارش ديپلماسى و كنسولى ) مؤلف تحت شمارهء 4812 ص 19 .